ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la iş yapan ülkelere %25 gümrük vergisi uygulama tehdidi, Washington’ın Tahran’ın en büyük ticaret ortağı olan Pekin ile olan kırılgan ticaret anlaşmasının rayından çıkma riskini artırdı.
Trump, Pazartesi akşamı ABD’de yaptığı açıklamada , İran’la ticaret yapan ülkelerden yapılan ithalata %25 oranında gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu . Truth Social’da yaptığı paylaşımda , kararın “derhal yürürlüğe gireceğini” belirtti.
Trump’ın gümrük vergisi tehdidine karşılık olarak Çin, “her türlü yasadışı tek taraflı yaptırıma ve uzun menzilli yargı yetkisine kesinlikle karşı olduğunu” belirtirken, çıkarlarını savunmak için “gerekli tüm önlemleri” alacağı konusunda uyardı. Bu açıklama, ABD’deki Çin Büyükelçiliği sözcüsü tarafından X’te yayınlanan bir yazıda yer aldı.
Hinrich Vakfı‘nda ticaret politikası başkanı Deborah Elms, Trump’ın %25′lik oran konusunda ciddi olması durumunda, “bu, mevcut gümrük vergisi seviyelerine kıyasla devasa bir artış anlamına gelir” dedi.
Durumun kolayca karşılıklı misillemelerin yeni turlarına dönüşebileceği ve ABD’nin Çin’e soya fasulyesi ihracatı umutlarını da suya düşürebileceği konusunda uyardı. “Bu oyunu en son oynadığımızda, gümrük vergisi seviyeleri %145′e kadar çıkmıştı.”
Dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olan Pekin, uzun zamandır İran’dan ve ABD’nin yaptırım uyguladığı diğer ülkelerden ham petrol satın alarak, Batı kısıtlamalarından sarsılan Orta Doğu rejimine hayati bir ekonomik can simidi sağlıyor.
Dünya Bankası’nın son verilerine göre , 2022 itibarıyla Çin’in İran’dan yaptığı ithalatın yarısından fazlasını yakıt oluşturuyordu.
Ancak Çin, ABD’nin sıkılaştırdığı yaptırımlar nedeniyle ticaretini geri çekti. Wind Information tarafından derlenen resmi verilere göre, İran’dan yapılan ithalat, 2025 yılında üst üste dördüncü kez düşüş gösterme yolunda ilerliyor ve Ocak-Kasım döneminde bir önceki yıla göre %28 azaldı. Çin’in Çarşamba günü yıllık ticaret verilerini açıklaması bekleniyor.
Çin Halk Üniversitesi’nde uluslararası ilişkiler profesörü olan Cui Shoujun, Salı sabahı gazetecilere yaptığı açıklamada, Pekin’in Trump’ın gümrük vergisi tehdidi nedeniyle İran ile ekonomik işbirliğini azaltmayacağını söyledi.
Cui, CNBC tarafından tercüme edilen Mandarin dilindeki açıklamasında, ”İran’daki durum kesinlikle çok tehlikeli bir döneme girdi. Hepimiz daha yakından takip etmeliyiz” dedi. Trump’ın İran’a olan ilgisini enerji kaynaklarına bağladı; İran’ın Venezuela’dan daha fazla petrol ürettiğini ve bunun da ABD’nin yapay zekayı beslemek için artan elektrik talebiyle aynı zamana denk geldiğini belirtti.
Cui, ABD-Çin ilişkileri üzerindeki etkilerine doğrudan değinmekten kaçınırken, yüz yüze görüşmelerin önemli bir gösterge olduğunu söyledi.
Trump’ın geçen sonbaharda Güney Kore’de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmesinin ardından iki taraf 1 yıllık bir ticaret ateşkesi konusunda anlaştı. Çin’in ABD’ye yaptığı ihracata uygulanan gümrük vergilerinin, ilkbahardaki ticaret gerilimlerinin zirve yaptığı dönemdeki %100′ün üzerindeki seviyelerden düşerek %47,5 civarında kalması öngörüldü.
ABD Başkanı’nın Nisan ayında Pekin’i ziyaret etmesi, ardından yılın ilerleyen aylarında Xi Jinping’in de karşılıklı bir ziyaret gerçekleştirmesi bekleniyor.
Eurasia Group’un Çin direktörü Dan Wang, “Trump, ticaret anlaşması etrafında kurulan ince güveni aşındırıyor,” dedi. “Trump, Çin kamuoyu ve hükümeti tarafından zaten genel olarak tutarsız olarak görülüyordu.”
ABD ve Çin, önemli diplomatik görüşmeler öncesinde baskıyı artırarak avantaj elde etme konusunda uzun bir geçmişe sahip. Ekim ayındaki Trump-Xi görüşmesi öncesinde gerilimler keskin bir şekilde tırmanmıştı; Pekin nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrollerini genişletmiş ve ABD’li çip üreticisi Qualcomm hakkında tekel karşıtı soruşturmalar başlatmıştı , Washington ise Çin’e çip tasarım yazılımı tedarikini kısıtlamayı planlıyordu .
Wang, “Nisan ayındaki toplantıya kadar muhtemelen benzer karşılıklı atışmaların birkaç turu daha yaşanacak” dedi.
Wang, Çin’in Tayvan’a silah satışıyla bağlantılı ABD firmalarına yaptırımlar uygulayarak veya Çin’de faaliyet gösteren Amerikan teknoloji firmalarına karşı antitröst soruşturmaları başlatarak karşılık verebileceğini söylerken, nadir toprak elementlerine ilişkin ek kısıtlamaları ise dışladı.
Tarifelerin ne ölçüde uygulanacağı henüz belli değil. ABD Yüksek Mahkemesi, Trump’ın gümrük vergilerini kullanmasının yasallığı konusunda Çarşamba günü bir karar verebilir.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nde kıdemli danışman olan Scott Kennedy, İran’ın ticaret ortaklarına yönelik gümrük vergisi tehdidinin, Trump’ın “muhtemelen Nisan ayında yapılacak zirve öncesinde Çin üzerinde yeni bir nüfuz kazanmaya yönelik kasıtlı bir stratejinin parçası olmaktan ziyade, sürekli değişen dikkat odağından kaynaklandığını” söyledi.
Yine de Kennedy, ”Çin, ABD’ye ciddi bedeller ödetecek şekilde misilleme yapmaktan çekinmeyecek ve bu senaryo da dahil olmak üzere çeşitli senaryolara hazırlıklı” diye ekledi.
